Τα Χριστούγεννα του Βέβαια. (του Φίλωνα Κτενίδη, ΠΕ 1951,τ.24)

Στην Τραπεζούντα των αρχών του 20ου αιώνα ζούσε ένας χαρακτηριστικός τύπος Κρωμναίου, ο Βέβαιας, που έγινε και ήρωας των ενθυμημάτων που κατέγραψε ο Φίλων Κτενίδης στην Ποντιακή Εστία. Τα Χριστούγεννα του Βέβαια (που μας τα υπενθύμισε το φιλικό μας μπλογκ terra-pontus.blogspot.gr, καταγράφουμε σ' αυτή μας την ανάρτηση. Χριστούγεννα για χριστιανούς και κλωστούς (κρυπτοχριστιανούς).

Πρωτοχρονιάτικες ευχές από πολύ παλιά και με πρωταγωνίστρια την ... Κρώμνη!

Πηγή:

terra-pontus.blogspot.gr

Χριστούγεννα στο γειτονικό Σταυρίν, του Δ. Σταυριώτη. (Οι επισημάνσεις στο κείμενο είναι του φίλου Terra Pontus)

Πηγή:terra-pontus.blogspot.gr

Ήθη κι έθιμα, χοροί, πανηγύρια και άλλα καλλιτεχνικά της Κρώμνης από τα αρχεία της ΕΠΜ. (Αθ. Ι. Παρχαρίδης)

Παροιμίες της Κρώμνης από τη συλλογή του Φίλωνα Κτενίδη στην Ποντιακή Εστία (Αρχείο ΕΠΜ)

Μια ελληνική επιτύμβια πλάκα βρέθηκε κατά τη διάρκεια εργασιών σε οικοδομή στον Πόντο. Δεν διευκρινίστηκε σε ποιο χωριό ακριβώς, ίσως στη γειτονική Μούζενα. Ο μακαρίτης ήθελε να κατακτήσει την αιωνιότητα! Το κατάφερε;

Ενθάδε κείται

Παναγιώτης Αμοιρά Αργυρόπουλος

Χρυσοχόος

Δια παντός εν αρετή και ευδαιμονία ζήσας

απέρχεται, το μάταιον του κόσμου εννοήσας,

πλην ζη και τον ουράνιον και τον ενταύθα βίον

διότ’ υπάρξας εν ταυτώ προστάτης των οικείων

αφίνει και ως αμοιβήν των έργων του αξίαν

το όνομα μακαριστόν, την μνήμην αιωνίαν.

Εγεννήθη μεν εν έτει 1821

Απεβίωσε δε εν έτει 1897

Μαΐου τη 25.

Το πανηγύρι του Αη Λια της Μόχωρας στην Κρώμνη. Από τα αρχεία της ΕΠΜ με τη συνδρομή του terra-pontus.blogspot.gr

Εξοχές της Τραπεζούντας. Άρθρο του Γ. Βαφειάδη στα Χρονικά του Πόντου. Το μεγαλύτερο μέρος του άρθρου καταλαμβάνει η Κρώμνη με τις γιορτές, τα πανηγύρια και τις εκδρομές των παραθεριστών της.

Η ενορία του Αληθινού της Κρώμνης, στο κέντρο πίσω από τον βράχο της Ζωοδόχου Πηγής.
Φωτογραφία του Meliksah San

Από τη διαφήμιση στη λογοτεχνία! Ο οδοντίατρος Παρρησίου από την Τραπεζούντα του 1911 στη "Σέρρα"του Γιάννη Καλπούζου.

Στην Τραπεζούντα, το 1911, υπήρχε οδοντίατρος που κατασκεύαζε "βιδωτούς οδόντας"..., όπως πληροφορούμαστε από καταχώρηση στο ΦΑΡΟ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ.

Πώς μια διαφήμιση σε κάνει λογοτεχνικό ήρωα.
(Σέρρα, η ψυχή του Πόντου του Γιάννη Καλπούζου)

Τα κέτζια για την Κρώμνη. Μια όμορφη περιγραφή του ταξιδιού από Τραπεζούντα για Κρώμνη. (Από τη σελίδα Terra Pontus)

Τον καλό καιρό, πριν το μεγάλο πόλεμο, οι Κρωμναίοι της Τραπεζούντας παραθέριζαν στο χωριό τους. Μαζί τους κι άλλοι Τραπεζούντιοι. Η μετάβαση στα ορεινά και η επιστροφή έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα. Στα κείμενα που ακολουθούν περιγραφή του φαινομένου "κέτζια" από τον Μιχ. Μεταλλείδη. 

Πηγή 1ου μέρους:http://terra-pontus.blogspot.gr/2015/03/1.html
Πηγή 2ου μέρους:http://terra-pontus.blogspot.gr/2015/03/2.html

Βαρενού, η εύανδρος κώμη. Άρθρο του Γιάννη Ευρ. Παπαδόπουλου-Χαριτάντη στο http://pontosworld.com

Πηγή:pontosworld.com

•  
•  

Λίγο μετά την πτώση της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας στα χέρια  των Τούρκων, το 1461, κάποιοι προνοητικοί Έλληνες Τραπεζούντιοι, αλλά και κάτοικοι παράλιων πόλεων, αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και διάλεξαν να χτίσουν τα χωριά τους στα βουνά, όσο πιο ψηλά γινότανε, για να γλιτώσουν από την αγριότητα του κατακτητή.

Από τον Γιάννη Ευρ. Παπαδόπουλο-Χαριτάντη

Ο Γιάννης Χαριτάντης, ομότ. καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών, είναι Πόντιος δεύτερης γενιάς Ποντίων προσφύγων του 1922. Οι γονείς του Ευριπίδης και Χαρίκλεια γεννήθηκαν στη Βαρενού του Πόντου.

Ιανουάριος 2016

Η ορεινή περιοχή της Χαλδίας έγινε το καταφύγιο πολλών Ελλήνων του Πόντου. Εκεί, για πολλά χρόνια ζούσαν σε απομόνωση από τις τουρκικές κοινότητες, αλλά, με αξιοζήλευτη ελληνική κοινωνική και χριστιανική οργάνωση. Αυτός ο τρόπος οργάνωσης - η κληρονομιά τους από την αυτοκρατορική πόλη - ήταν αυτός που συνέβαλλε ουσιαστικά στην διατήρηση της ελληνικής και χριστιανικής τους ταυτότητας στα μετέπειτα χρόνια, αλλά, και της ανάπτυξης της περιοχής. Ήσαν οι πιο πολλοί άνθρωποι που ξεχώριζαν για τη μόρφωσή τους και την έφεσή τους στα γράμματα. Κάποιοι από αυτούς διαλέξανε τον νέο τους τόπο νοτίως της Τραπεζούντας, περί τις δέκα ώρες απόσταση με ζώο. Και όπως αυτή η ιστορία μεταφέρθηκε από στόμα σε στόμα, ένα από αυτά τα πολλά χωριά που δημιουργήθηκαν τότε, ήταν και η Βαρενού. Για τη μαρτυρία αυτή δεν διαθέτω ιστορική τεκμηρίωση, όμως, βασίζεται σε ακούσματα από συγγενείς μου, αλλά, και άλλους Πόντιους κατοίκους του χωριού.

Η κοντινότερη πόλη, δυτικότερα της Βαρενούς, ήταν η Αργυρούπολη (Gümüşhane) σε απόσταση τρεις και κάτι ώρες με ζώο. Το χωριό τους το χτίσανε στις παρυφές του βουνού Κουλάτ Δαγ, σε μια κατεβασιά του βουνού που ήταν ξεχωριστή από μακριά για το σχήμα της, γιατί έμοιαζε πολύ με ουρά κροκόδειλου. Στην ανατολική πλευρά αυτής της ουράς υπήρχε ένας απότομος βράχος, κάτω από τον οποίο χτίσανε τα σπίτια τους. Τον βράχο το ονόμασαν Κροκότειλο (ή Κροκόδειλο). Ορισμένα από τα πρώτα σπίτια, που σώζονταν ακόμα, μέχρι και την εποχή του εκδιωγμού το 1922, ήταν χτισμένα επάνω σε κορμούς δέντρων, αφού, η περιοχή ήταν αρχικά δασώδης. Ο Κροκότειλος ήταν πάντα το σημάδι προσανατολισμού τους, όταν από μακριά προσέγγιζαν το χωριό. Ιδιαίτερα, όταν όλα ήταν σκεπασμένα με χιόνι, ο Κροκότειλος ήταν ο φάρος τους. Στο χωριό, που έχτισαν σε υψόμετρο 1750 μέτρα, δώσανε το όνομα Βαρενού[1], όμως, η προέλευση του ονόματος έχει χαθεί. Την εποχή του ξεριζωμού των Ελλήνων του Πόντου, στο τέλος του 1922, το χωριό αριθμούσε περί τις ογδόντα οικογένειες και σχεδόν κάθε οικογένεια είχε αναδείξει τουλάχιστον έναν σπουδαγμένο.

Αργυρούπολη (Καν ή Κιμισχανάς) πρωτεύουσα της Χαλδίας του Πόντου και των μεταλλωρύχων της Μικράς Ασίας

Πηγή: terra-pontus.blogspot.gr

Κάλαντα του Πόντου με αναφορά στα ψηλά βουνά της Κρώμνης. Το βρήκαμε στο pontosandaristera.wordpress.com

Πηγή της εικόνας: http://terra-pontus.blogspot.gr/

Τα Κάλαντα του Πόντου

Του Σκλάβου το καράβι

Τρεις καλογέροι απ’ του Μελά και τρεις του Βαζελώνα,
Καράβι βάζουν στα σκαριά με το «Χριστός γεννάται».
Κι «αρχιμηνιά κι αρχή χρονιά» στη θάλασσα το ρίχνουν.
Βάζουν κι ένα ρωμιόπουλο, λεβέντη καπετάνιο.
Το Ρίζε βάλλει τ’ άρμενα, τα Σούρμενα τα ξάρτια,
ο Όφις και η Τρίπολη μουτζόπουλα και ναύτες.
Η πλούσια η Αργυρούπολη ασήμι και χρυσάφι,
και την ευχή του γένους μας τη δίνει η Τραπεζούντα.
Η Ζύγανα συννέφιασε και ο Ταύρος εχιονίστη,
της Κρώμνης τα ψηλά βουνά τρανή αντάρα έχουν.
Μα η δόλια η Μαύρη Θάλασσα γαλήνεψε ως πέρα,
για να περάσει ατράνταχτο του Σκλάβου το καράβι…
– Δώστε κι εμάς τον κόπο μας ό,τι είναι ορισμός σας
κι ο Άγιος Βασίλειος να είναι βοηθός σας.

https://pontosandaristera.wordpress.com

Διατροφική αυτάρκεια στον Πόντο – Του Μωυσιάδη Παναγιώτη (άρθρο στην εφημερίδα e-ptolemeos.gr)

Φημισμένα σ’ όλο τον κόσμο τα ποντιακά φύλλα ( γιοχάδες), ψημένα στην 
 λαμαρίνα (το σάτς)
Παναγιωτίδου Λισάφ κοσκινίζει τα κορκότα

Είναι γεγονός ότι η διατροφή κάθε λαού προσδιορίζει σ’ ένα μεγάλο βαθμό και το πολιτιστικό επίπεδο και την ψυχική και σωματική του υγεία. Ο Πόντος, ένα κατ’ εξοχήν παραθαλάσσιο και ταυτόχρονα ορεινό κομμάτι γης, είχε όλα τα διατροφικά πλεονεκτήματα, που αφορούσαν τα γαλακτοκομικά και ζυμαρικά είδη της διατροφής. Σε πλειονότητα υπήρχαν ακόμη και τα κρεατικά, όπως βοοειδή, αιγοπρόβατα, πουλερικά ακόμα και άφθονο κυνήγι. Η αφθονία και η ποικιλία των προϊόντων, που παρείχε το ημιορεινό τοπίο του Πόντου, μαζί με τα άφθονα ψάρια και ιδιαίτερα τα χαψία (είδος γαύρου), που ψαρεύονταν στον Εύξεινο Πόντο, όπως και τις άγριες πέστροφες, που τις ψάρευαν στα πολυάριθμα ποτάμια, έδιναν στους κατοίκους μια διατροφική άνεση και αυτάρκεια. Χαψία βάλεν ‘ς σο πλακίν, εσέν λέω, Ηλία, στάξον κι ολίγον λαδόπον, ας ίνταν μερακλία. Ιδιαίτερη παραγωγική δραστηριότητα υπήρχε στον ορεινό Πόντο, όπου οι γυναίκες

Ο Προφήτης Ηλίας της Μόχωρας στην Κρώμνη. Άρθρο του Γ. Φιρτινίδη στην Ποντιακή Εστία

Η λαογραφία του ποντιακού χορού. Του Μωυσιάδη Παναγιώτη

 

Οι ποντιακοί χοροί χορεύονται κυκλικά,  όπως στα χρόνια του Ομήρου,

σύμφωνα με τους στίχους: 593-595 στη ραψ.Σ. της Ιλιάδας:

            Δ.Η. Οικονομίδης,  πόντιος λόγιος

Ο δημοτικός παραδοσιακός χορός υπήρξε διαχρονικά ο πιο περιεκτικός και δυναμικός τρόπος έκφρασης των ψυχικών χαρακτηριστικών ενός λαού.

Ιδιαίτερα στους λαούς  της Μικράς Ασίας, που συμβίωσαν πολύ συνεκτικά μέσα στα πλαίσια της βυζαντινής και  οθωμανικής αυτοκρατορίας, ο χορός και το τραγούδι διαμόρφωσαν τα πολιτισμικά και εθνικοτοπικά όρια της κάθε λαότητας.

Οι Έλληνες του Πόντου ιδιαίτερα διατήρησαν τη  χορευτική τους παράδοση σχεδόν ανόθευτη και ανεπηρέαστη ,για τους ίδιους ιστορικούς λόγους, που διατήρησαν την γλώσσα και τη μουσική τους.

Το στοιχείο, που διέσωσε την αρχαιοπρέπεια της μουσικοχορευτικής αυτής έκφρασης, είναι το τρισυπόστατό της ,δηλαδή η τριπλή διάσταση, που εμπεριέχεται στο ποντιακό χορόδραμα, γιατί αυτό εμπεριέχει την κίνηση, τον ρυθμό και τη φωνητική μελωδία ( τραγωδία).

Αυτή η τρισδιάστατη έκφραση του ποντιακού χορού  αποκαλύπτεται από την πολύ γνωστή παροιμία:  έξ’ ας σον χορόν πολλά τραγωδίας εξέρ’,

όπως επίσης και από το επίθετο (χοροντικόν),  που συνόδευε  πάντα τα τραγούδια: για πέει ‘μας έναν,  δύο χοροντικά τραγωδίας   ή την παρότρυνση:  για παίξον έναν χοροντικόν τραγωδίαν.

Η πραγματικότητα για τους ποντιακούς χορούς είναι ότι όλοι συνοδεύονται από τραγούδι εκτός από τον πολύ γρήγορο ρυθμό του χορού τρομαχτόν.

 Αυτό μας επιτρέπει σήμερα να διακρίνουμε, ποιοι είναι οι ποντιακοί χοροί, αφού μας είναι γνωστά  αυτά τα τραγούδια, που συνοδεύουν τους ποντιακούς  χορούς και   ονομάζονται  (χοροντικά τραγωδίας).

Ποντιακοί χοροί: Από την ιστορικότητα στη μυθοπλασία! Του Παναγιώτη Μωυσιάδη

Ο χορός,το τραγούδι, η ενδυμασία, τα έθιμα και οι παραδόσεις κάθε λαού είναι βασικά  στοιχεία της ταυτότητάς του.

Είναι δημιουργήματα των ιστορικών και βιωματικών διεργασιών της διαχρονικής του πορείας.

Αποτελούν ψυχοσωματική έκφραση των συναισθημάτων που χαρακτηρίζουν και οριοθετούν  τον πολιτισμό του.

Ο χορός είναι η μιμητική έκφραση των φυσικών ερεθισμών και βιωμάτων, είναι η γλώσσα του σώματος που επικοινωνεί με το θυμικό και μνημονικό παρελθόν του, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ύπαρξή του στο μέλλον και το αύριο.

Κανείς μα κανείς δεν έχει το ιστορικό μα και ηθικό δικαίωμα να αλλοιώνει να διαστρεβλώνει να παρεμβαίνει, να προσθέτει να αφαιρεί, και προπάντων να οικειοποιείται πολιτιστικά χαρακτηριστικά άλλων λαών.

Ακόμα και  το παραμικρό  -ι στον  πολιτισμό κάθε λαού θα πρέπει να διαφυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού και να αποτρέπεται  η διείσδυση κάθε ξένου σώματος σ’ αυτόν.

Κάθε νεοτερισμός αποτελεί ιεροσυλία  της  ιστορικής του ιδιαιτερότητας. Αλλοιώνει τα εθνογραφικά του χαρακτηριστικά και στερεί από τον λαό αυτό το δικαίωμα στην ύπαρξη και την συνέχειά του.

Στοιχεία Πραγματικής Ταυτότητας, των ποντιακών χορών. Του Μωυσιάδη Παναγιώτη

(Από σειρά άρθρων του Π. Μωυσιάδη στην εφημερίδα e-ptolemeos.gr υπό τον τίτλο Καφέ-Ρωμανία)

Ο Λουκιανός ονομάζει τον χορό Ομάλ’  = ΄΄ Όρμον   και τον περιγράφει ως εξής ο όρμος είναι χορός τον εφήβων και των παρθένων τον χορεύουν ο ένας κοντά στον άλλον και σχηματίζουν Όρμον = Περιδέραιο =κύκλος.  Η παρθένος που  ακολουθεί τον έφηβο δείχνει στις άλλες κοπέλες να χορεύουν κόσμια και με σύνεση με ηθική.

Η Βασιλική Τυροβόλα στο βιβλίο της ελληνικοί παραδοσιακοί χορευτικοί ρυθμοί στη σελίδα σ. 142 μας λέει  ακριβώς τα ίδια : οι ποντιακοί χοροί είναι στην πλειοψηφία τους χοροί κυκλικοί και ομαδικοί.  Στην χορευτική διαδικασία συμμετέχει όλη η κοινωνική ομάδα ( άνδρες και γυναίκες) με πρωτοστάτη τον λυράρη που βρίσκεται στο κέντρο του κύκλου.

Οι χοροί χαρακτηρίζονται σε ειρηνικούς και έχουν σχετικά αργή ρυθμική αγωγή και  σχεδόν όλοι συνοδεύονται από τραγούδι. 

1ος Ο μύθος, 2οςΑρχαιοελληνικό παρελθόν ,Η ιστορία, Προγονική καταγωγή, 5οςθρησκευτικές Λατρίες,6ος συγγενικές σχέσεις, είναι στοιχεία που υπογραμμίζουν και προσδίδουν την πραγματική ταυτότητα των χορών.

Είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε την ακριβή χρονολόγηση και τον δημιουργό  των σημερινών ποντιακών χορών.

Έχουμε όμως σοβαρές ενδείξεις ότι ορισμένοι από αυτούς είναι η φυσική συνέχεια των αρχαίων ελληνικών χορών που δεν έπαψαν να χορεύονται  από το  βάθος του χρόνου μέχρι της μέρες μας.

Οι ποντιακοί  χοροί που  θα προσπαθήσουμε να αντιστοιχίσουμε  τους χορούς που χορεύονταν στην αρχαία Ελλάδα , έχουν  τις ίδιες κινήσεις το ίδιο σχήμα ,την ίδια έκφραση το ίδιο χειροκράτημα, το ίδιο μουσικό μέτρο.

 Στον μυθικό χορό υπάρχουν πολλά κοινότυπα χαρακτηριστικά  τα οποία καταμαρτυρούν τις τελετουργικές ρίζες των ποντιακών χορών που χάνονται στο μύθο και την πραγματικότητα

Γενικά χαρακτηριστικά των αρχαίων με τους ποντιακούς χορούς.

Οι ατρόμητες παρχαρομάνες της Κρώμνης

Μικρά ερανίσματα από τα αρχεία της ΕΠΜ (με τη συνδρομή του φίλου Θέμη Τσιγερίδη)
Ανοίγουμε με δεξί κλικ σε νέα καρτέλα.

ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ